Seria artykułów O diagramatyce

ATTENTION: This page and articles linked to from it exist only in Polish version, sorry.

Przedstawiam na tej stronie serię artykułów mego autorstwa, przeznaczonych dla szerszego odbiorcy, na temat różnych zagadnień i aspektów diagramatyki, a także paru zagadnień pokrewnych. Diagramatyka jest nową, dopiero rodzącą się dziedziną nauki, zajmującą się badaniem diagramów jako narzędzi reprezentacji wiedzy i jej przetwarzania (wnioskowania). W Polsce wciąż praktycznie nieznana, rozwija się głównie w Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych i Japonii. Ogólne informacje o tej dziedzinie i zakresie jej badań znajdą Państwo w dwóch pierwszych artykułach tego cyklu. Pierwsze 10 artykułów ukazało się od końca roku 2004 na łamach niegdyś miesięcznika, a obecnie dwumiesięcznika artystyczno-naukowego Tytuł Roboczy, wydawanego przez Stowarzyszenie Edukacji i Postępu STEP. Zamieszczone tu teksty to wersje przedpublikacyjne, ale ich zasadnicza treść jest taka sama. Kilka ostatnich artykułów (na liście poniżej) nie zostało jeszcze opublikowanych i może jeszcze ulec pewnym zmianom redakcyjnym. W miarę wprowadzanych zmian nowe wersje będą zamieszczane na witrynie, z odpowiednią adnotacją. Na końcu listy podaję także kilka propozycji dopiero planowanych odcinków cyklu. Dziękuję Wydawcom i Redakcji czasopisma Tytuł Roboczy za pozwolenie na udostępnienie tekstów tych artykułów na mojej witrynie. Za uważną lekturę pierwszych (a często i kilku następnych) wersji moich tekstów oraz za komentarze, sugestie i poprawki (merytoryczne i językowe), które istotnie przyczyniły się do ulepszenia ich treści i formy chciałbym także wyrazić wdzięczność mojej żonie i córce. Pisząc artykuły o diagramatyce próbowałem wypracować taki ich styl, jakiego sam oczekuję od publikacji popularyzujących nowe obszary nauki. Jest on odmienny od stylu rozpowszechnionego obecnie w literaturze popularno-naukowej, który, używając nieco brutalnego sformułowania, można by nazwać „sensacjami dla idiotów". Starając się, by wykład był napisany rzeczowo i bez zbędnej przesady, a także przystępnie dla niefachowca, nie unikam ściślejszych sformułowań (należycie je jednak objaśniając). Nie obawiam się przy tym użyć tu i ówdzie także paru prostych formuł, a już na pewno nie unikam diagramów, o których przecież cały ten cykl traktuje. Uważam bowiem, że jasność wykładu nie polega na dążeniu do uwolnienia odbiorcy od myślenia, lecz na skutecznym tego myślenia pobudzaniu. Dodatkowe informacje i uzupełnienia zamieszczam w obszernych przypisach do każdego artykułu. Tamże podaję krótkie informacje o najważniejszych badaczach i autorach omawianych tez, od Pitagorasa po współcześnie żyjących naukowców różnych dziedzin. Podaję tam też dane bibliograficzne (opatrzone czasem także właściwymi adresami na sieci WWW) artykułów czy książek zawierających teksty źródłowe na omawiane tematy. Uzupełniają one zestaw informacji dla czytelników zainteresowanych bliższymi szczegółami lub zachęconych do samodzielnego studiowania diagramatyki. Tych ostatnich zapraszam do współpracy i proszę o kontakt, najlepiej za pomocą poczty elektronicznej. Zamierzam po pewnym czasie wydać zaprezentowane tu artykuły, z istotnymi rozszerzeniani i uzupełnieniami, w postaci książkowej. Zainteresowanych proszę o zaglądanie na tę stronę po kolejne informacje o stanie realizacji tego zamiaru oraz o miejscu i czasie ewentualnego wydania książki. Będę wdzięczny czytelnikom za wszelkie uwagi i sugestie na temat zamieszczonych tekstów, a także za propozycje, jakie jeszcze zagadnienia czy przykłady warto by omówić w tym cyklu. Najciekawsze komentarze zostaną wystawione na stronie (niekiedy wraz z moją odpowiedzią), proszę więc o podawanie w listach informacji, czy i jakie dane autora wolno mi opublikować (żadne / ksywka / imię-nazwisko / adres e-mail / inne). -- Zenon Kulpa

	Obraz jest wart tysiąca słów, czyli tysiąc i trochę słów o diagramach Tytuł Roboczy, 2004.11 (003)      [4 str., PDF 132 KB] [Dodane Posłowie 27.VIII.2007]
	Potrzebujemy i chcemy odbudować pomost między postrzeganiem a myśleniem. (Rudolf Arnheim: Visual Thinking, 1969)

	Co to są diagramy: czy to sposób na pomieszanie języków? Tytuł Roboczy, 2004.12 (004)      [6 str., PDF 187 KB]
	... rozwiązanie problemu oznacza po prostu przedstawienie go w taki sposób, by uczynić rozwiązanie oczywistym. (Herbert A. Simon: The Sciences of the Artificial, 1981)

	Czy diagramy są trudne, czyli czym skorupka za młodu... Tytuł Roboczy, 2005.01/02 (005)      [4 str., PDF 149 KB]
	Może pan być spokojny. Na pewno znajdziemy jakieś wyjście z pańskich trudności. (Artur Conan Doyle: Trzej studenci, 1905)

	Błędy diagramowe, czyli jak nie dać się zwieść pozorom Tytuł Roboczy, 2005.03/04 (006)      [7 str., PDF 239 KB]
	Gdybyśmy odrzucili każdą formę rozumowania, która może być błędnie użyta przez niestarannego badacza, niewiele, o ile w ogóle cokolwiek, by nam pozostało. (Jon Barwise i Jan Etchemendy: Heterogeneous logic, 1991)

	Figury niemożliwe, czyli ogólna teoria smoków Tytuł Roboczy, 2005.05/06 (007)      [6 str., PDF 334 KB]
	Jak wiadomo, smoków nie ma. Prymitywna ta konstatacja wystarczy może umysłowi prostackiemu, ale nie nauce... (Stanisław Lem: Cyberiada, 1965)

	Szalony konstruktor, czyli jak zbudować coś, czego nie ma Tytuł Roboczy, 2005.07/08 (008)      [6 str., PDF 205 KB]
	... wykrył trzy rodzaje smoków ... Wszystkie one, jako się rzekło, nie istnieją, ale każdy rodzaj w zupełnie inny sposób. (Stanisław Lem: Cyberiada, 1965)

	Reprezentacje diagramowe, czyli jak mówić obrazkami Tytuł Roboczy, 2005.09/10 (009)      [8 str., PDF 489 KB]
	Co się tyczy obrazu, jeśli nie jest on wart tysiąca słów, do diabła z nim. (Ad Reinhardt: How to Look at Things Through a Wine Glass, 1946)

	Wnioskowanie diagramowe, czyli jak myśleć obrazkami Tytuł Roboczy, 2005.11/12 (010)      [9 str., PDF 194 KB]
	... różnica między rozumami polega na ilości obrazów i łatwości ich kombinowania. (Jan Potocki: Rękopis znaleziony w Saragossie, wyd. 1847)

	Jednostkowość diagramów, czyli siła i słabość konkretu Tytuł Roboczy, 2006.01/02 (011)      [6 str., PDF 161 KB]
	Konkretny przykład pomoże mi bardziej niż cały tom ogólników, by objaśnić, co mam na myśli. (Edwin A. Abbott: Flatland: A Romance of Many Dimensions, 1884)

	Diagramy kontra predykaty, czyli jeśli nie możesz go pokonać, przyłącz się do niego Tytuł Roboczy, 2006.07/08 (014)      [10 str., PDF 328 KB]
	... stary język Entów ..., uroczy język, ale potrzeba bardzo dużo czasu, by cokolwiek w nim powiedzieć... (Jan Ronald Reuel Tolkien: Dwie wieże, 1955)

	Koła Eulera i diagramy Venna, czyli jaka jest różnica między kanarkiem? Tytuł Roboczy [złożony do druku]      [10 str., PDF 336 KB]
	... podnosi kwestię sposobu reprezentacji obrazami ważnych logicznych kroków rozumowania. (Rudolf Arnhem: Visual Thinking, 1969)

	Rozmaite diagramy logiczne, czyli idźcie i rozmnażajcie się... [poprawiony 29.VII.2007]     [10 str., PDF 300 KB]
	... powstały podgałęzie i pod-podgałęzie, każda wyspecjalizowana w jakiejś własnej, szczególnej metodzie przetrwania... (Ryszard Dawkins: Samolubny gen, 1989)

	Tablice logiczne, czyli kwadratura wielu kół [poprawiony 27.XI.2007]      [12 str., PDF 395 KB]
	... diagram, pusty u góry i na końcu, patrzył na nią ze swoją zimną logiką. (Robert L. Forward: Dragon's Egg, 1980)

	Emergencja w diagramach, czyli coś prawie z niczego [poprawiony 19.V.2008]      [7 str., PDF 357 KB]
	Zachowanie się obiektu jako całości pojawi się emergentnie jako skutek współdziałania jego części. (Ryszard Dawkins: Ślepy zegarmistrz, 1986)

	Dywergencja w diagramach, czyli odmiana przez przypadki [poprawiony 19.V.2008]      [9 str., PDF 269 KB]
	Lecz to, do czego winniśmy dążyć ... to rozpoznanie podobieństw ukrytych pod pozornymi dywergencjami. (Robert M. Pirsig: Zen i sztuka obsługi motocykla, 1974)

Artykuły planowane

	Przekrzywiony Księżyc, czyli czy światło rozchodzi się po liniach krzywych? [artykuł planowany]
	[Brak motta]. (Autor Nieznany: Tytułu brak, roku także)
Diagramowe objaśnienie złudzenia "przekrzywionego Księżyca".

	Diagramatyka w szkole, czyli takie Rzeczypospolite będą, jakie ich młodzieży diagramowanie [artykuł planowany]
	[Brak motta]. (Autor Nieznany: Tytułu brak, roku także)
O kilku zapomnianych diagramach pozwalających zapamiętać różne matematyczne fakty bez potrzeby wkuwania stosów wzorów.

Patrz też:

Diagrammatics

Professional interets
Selected publications
Professional biography

Personal interests

mój Instytut

moja Pracownia

my Home