	BIULETYN INFORMACYJNY O PROGRAMACH BADAWCZYCH KOMISJI EUROPEJSKIEJ
	Nr 2/97	Redakcja Biuletynu	Październik 20,97

Propozycja Piątego Programu Ramowego
Na podstawie propozycji pani komisarz Edith Cresson, Komisja Europejska przyjęła wstępną wersję Piątego Programu Ramowego Badań i Rozwoju Technicznego (5PR). 5PR według EC powinien zdecydowanie różnić się od poprzednich czterech Programów Ramowych. Jedną z istotnych różnic jest skoncentrowanie badań jedynie na 6 tematach, które łączą nadzieje i aspiracje społeczeństw z wymaganiami przemysłowego współzawodnictwa. Te 6 tematów obejmuje badania zasobów przyrody i ekosystemów, społeczeństwo informatyczne, konkurencyjny i zrównoważony wzrost gospodarczy, współpracę zagraniczną, innowacje i udział małych i średnich przedsiębiorstw oraz potencjał ludzki. Nastąpiła również zmiana sposobu realizacji programu, który będzie polegał bardziej na koordynacji różnych akcji i zostawieniu większej swobody w zarządzaniu.

Podobnie jak poprzednie Programy Ramowe, 5PR składa się praktycznie z dwóch oddzielnych programów dotyczących badań w dziedzinach: nie-nuklearnej i nuklearnej. Pierwszy program będzie zatwierdzany na bazie Paktu Komisji Europejskiej, drugi zaś Paktu EURATOM. W niniejszym opracowaniu skupimy się na tym pierwszym.

Przez więcej niż 12 lat, EU prowadziła politykę rozwoju technicznego i badania naukowe poprzez wieloletnie programy ramowe. Programy ramowe operowały stosunkowo dużymi funduszami i miały znaczący wpływ na rozwój badań w krajach członkowskich EU. Programy Ramowe zostały przekształcone stopniowo w ogólne ramy dla całego szeregu akcji, które, przy niezaprzeczalnej jakości naukowej, były jednak prowadzone w zbyt licznych i rozdrobnionych tematach. Z powodu nadmiernego rozbudowania, jak i utrudnień występujących w procesie decyzyjnym i w mechanizmach zarządzania stawały się one czasami oderwane od rzeczywistości i nie nadążające za dynamiką zmian społecznych, ekonomicznych, jak i dynamiką rozwoju naukowego. 5PR ma zerwać z dotychczasowymi schematami. Konieczne zmiany są określone przez dwa słowa kluczowe: koncentracja i elastyczność.

Koncentracja i elastyczność

Edith Cresson określiła, że 5PR musi być ustanowiony na 3 fundamentalnych zasadach: naukowa i techniczna doskonałość, zgodność z podstawowymi zasadami polityki EU i europejska "wartość dodana". Program musi być zdefiniowany nie tylko jako funkcja naukowej i technicznej dynamiki ale także jako funkcja gospodarczych i socjalnych potrzeb EU. Pamiętając o tym, 5PR musi koncentrować swoje wysiłki na ograniczonej liczbie celów które połączą ekonomiczne i socjalne żądania: przede wszystkim wywarcie wpływu na zatrudnienie, poziom życia i wysoki poziom konkurencyjności. 5PR musi zwrócić większą uwagę na upowszechnianie i eksploatację wyników badań. Aby optymalnie wdrożyć zadania 5PR musi koncentrować się na ograniczonej liczbie celów.

EC rekomenduje zdecydowaną zmianę w sposobie realizacji projektu. Planowane jest skoordynowanie różnorodnych działań w ramach Programu z ogólną polityką EU, różnorodnymi narodowymi i europejskimi programami. Jednocześnie zapewnione ma być elastyczne zarządzanie Programem, takie, aby umożliwić błyskawiczną reakcję w sytuacjach pojawiania się problemów. W każdym programie będzie pozostawiona "wolna przestrzeń", co oznacza stworzenie rezerwowych funduszy, które mogłyby być alokowane do projektów badawczych ustanawianych w dowolnym momencie dla pokonania pilnych problemów.

Stosując wydajne i szybkie procedury, EC zamierza realizować w pełni swoją wykonawczą rolę. Oznacza to, że obecne komitety programowe złożone z narodowych ekspertów mających pomagać EC w implementacji poszczególnych programów, będą tylko wyrażać opinie i podejmować decyzje w sprawach ogólnych i legislacyjnych (definicja programu roboczego, wskaźnikowy podział funduszów na poszczególne akcje danego programu). Komitety programowe nie będą mogły wypowiadać się w sprawach indywidualnych (tj. selekcja projektów i ich finansowanie). Te decyzje będzie podejmować wyłącznie EC.

Organizacja programów

5PR będzie zorganizowany na bazie 6 głównych programów odzwierciedlających 4 akcje zdefiniowane w Pakcie EC (Artykuł 130g): 3 tematyczne programy odpowiadające pierwszej akcji Paktu EC i 3 horyzontalne programy odpowiadające akcjom 2, 3 i 4. Programy tematyczne i horyzontalne są komplementarne i ściśle powiązane. Jedną z głównych funkcji programów horyzontalnych jest zapewnienie skoordynowanego wdrażania wszystkich celów 5PR. Mając swoje własne cele, programy horyzontalne wspomagają harmonijne wdrażanie programów tematycznych. Zawierają one specjalne akcje związane z ogólnymi celami EC dotyczącymi stosunków zewnętrznych, innowacji i zasobów ludzkich, które nie są podejmowane w programach tematycznych. Programy tematyczne będą się skupiać na ograniczonej liczbie celów badawczych. Każdy z nich będzie zawierać: akcje kluczowe, akcje dla badań i rozwoju technologii i akcje wspierające infrastrukturę badawczą.

Akcje kluczowe

Akcje kluczowe są nowością w 5PR, zaproponowano ich aż 16. Ich zadaniem jest mobilizacja zasobów pochodzących z różnorodnych dyscyplin, integracja różnorodnych technologii, know-how i umiejętności. Muszą one pasować do kontekstu europejskiego i kumulować maksimum środków publicznych i prywatnych dla realizacji tematów. Akcje kluczowe zostały strategicznie wybrane i mają jasno sformułowane cele ekonomiczne i socjalne. Dla ich realizacji uruchomione będzie całe spektrum działań: od badań podstawowych, poprzez rozwojowe aż do prac wdrożeniowych.

Akcje wspierające badania i rozwój technologii

Akcje wspierające badania i rozwój technologii będą prowadzone w ograniczonej liczbie dziedzin. Będą one uzupełniały akcje kluczowe. Ich głównym celem jest wspomagać EC, utrzymywać i poprawiać przepływ wiedzy i technologii w tych dziedzinach, które mają wiele różnorodnych potencjalnych zastosowań i nie są objęte akcjami kluczowymi.

Akcje wspierające infrastrukturę badawczą

Celem tej akcji jest zachęcanie do optymalnego korzystania z istniejącej infrastruktury badawczej. W jej ramach będzie promowany dostęp do dużych laboratoriów i centrów doskonałości oraz rozbudowa infrastruktury sieciowej.

The Joint Research Centre

JRC jest naukowym i technicznym zespołem potrzebnym EC do zarządzania i prowadzenia 5PR. Naukowe i techniczne cele działań JRC leżą bardziej w obszarach wymagających na poziomie wspólnotowym strategicznych i niezależnych opinii, szczególnie gdy wymagana jest bezstronność i musi być zdolny do szybkiej reakcji na zmiany w polityce EU. JRC będzie definiować specyficzne badania i potrzeby rozwojowe.

Wdrażanie programu

5PR będzie wdrażany za pomocą szeregu typów mechanizmów (akcje pośrednie): akcje współfinansowane (shared-cost), akcje zharmonizowania (concerted actions), wsparcie dla sieci roboczych i projektów wdrożeniowych. Wdrożenia powinny stanowić ważną rolę w realizacji akcji kluczowych. We wszystkich przypadkach wsparcie EC będzie zależało od typu akcji i bliskości produktu do rynku, i będzie w zgodzie z międzynarodowymi przepisami i uzgodnionymi w EU zasadami wsparcia rządów dla badań naukowych. Aby spełnić wymóg współudziału w finansowaniu badań, EC będzie brała pod uwagę podczas selekcji wniosków środki wnoszone przez partnerów w postaci nakładów na badania, inwestycje oraz zatrudnienie. Drugim mechanizmem wdrażania (akcja bezpośrednia) będzie Joint Research Centre. JRC będzie miało zdolność opiniowania. Jest ono niezawisłym i niezależnym naukowym ciałem.

Finansowanie programu

EC zdecydowała 31 lipca 97 przydzielić środki w wysokości 16.3 mld ECU na potrzeby 5PR na lata 1998-2002. Zgodnie z priorytetami danymi wykształceniu i zatrudnieniu w dokumencie "Agenda 2000" powyższa kwota oznacza, w stosunku do 4PR, szybszy przyrost budżetu 5PR niż wzrost wspólnotowego produktu brutto (PKB). Budżet 5PR osiągnie ok. 0,05% PKB, co jest równoważne wzrostowi o 3% udziału w PKB w stosunku do udziału 4PR.

EC zaproponowała następujący podział funduszy 5PR pomiędzy wspólnotowy program badań i rozwoju technicznego (EC FP) a program EURATOM (EURATOM FP):

5PR	100%
EC FP	91%
EURATOM FP	9%

Wspólnotowy Program Ramowy będzie podzielony następująco:

Pierwsza akcja (tematyczne programy RTD) w tym: zasoby przyrody i ekosystem społeczeństwo informatyczne konkurencyjny i zrównoważony wzrost	79,38 26,46 26,46 26,46
Druga akcja (współpraca zagraniczna)	3,31
Trzecia akcja (upowszechnianie i optymalizacja wyników)	2,36
Czwarta akcja (szkolenia i wymiana naukowa)	9,45
Akcja bezpośrednia (Joint Research Center)	5,50
RAZEM	100,00%

Cele programu

Wdrażanie Wspólnotowej polityki badań i rozwoju technicznego bazuje zarówno na naukowej i technicznej doskonałości jak i zgodności z celami Umowy tworzącej EU. Kierując się zasadą stosunku zysku do kosztu dyktowaną przez konieczność optymalnej alokacji środków, wybór tematów i związanych z nimi celów został dokonany na podstawie wspólnych kryteriów podzielonych na 3 kategorie:

cele socjalne

poprawa sytuacji zatrudnienia

promocja jakości życia i zdrowia

ochrona środowiska

cele związane z rozwojem gospodarczym i naukowymi i technicznymi perspektywami

obszary wzrostu i z perspektywami wzrostu

obszary w których EU biznes może i musi stać się bardziej konkurencyjny

obszary w których otwierają się możliwości znaczącego rozwoju technicznego

cele związane z zasadą "wspólnotowej wartości dodanej"

potrzeba utworzenia masy krytycznej w kategoriach ludzkich i finansowych i wykorzystania uzupełniających się umiejętności z poszczególnych krajów członkowskich

znaczący wkład do implementacji polityki EU

podejmowanie problemów powstających na szczeblu Wspólnoty lub problemów związanych ze standaryzacją lub budową europejskiej przestrzeni

Ponadto przyjęto, że tylko te cele będą wybrane, które mogą być znacznie efektywniej realizowane na poziomie Wspólnoty i nie mogą być osiągnięte przez badania finansowane wyłącznie ze środków prywatnych.

Główne cele naukowe i techniczne

Programy tematyczne

1. Otwieranie zasobów żyjącego świata i ekosystemu

1.a1 zdrowie i żywność

1.a2 opanowanie wirusowych i innych chorób zakaźnych

1.a3 "komórkowe fabryki" (biotechnologie)

1.a4 gospodarka i jakość wody

1.a5 środowisko i zdrowie

1.a6 zintegrowany rozwój terenów wiejskich i przybrzeżnych

1.b1 walka z chorobami (np. Alzheimer, rak, cukrzyca)

1.b2 bezpieczeństwo pracy, uzależnienia lekowe

1.b3 przeciwdziałanie zagrożeniom naturalnym i cywilizacyjnym

1.b4 ryzyko "globalnych zmian" (atmosfera, woda, ziemia)

1.b5 technologie satelitarne w obserwacji procesów i zasobów Ziemi

1.b6 etyka w biomedycynie

1.b7 socjo-ekonomiczne skutki rozwoju naukowo-technicznego (wpływ na społeczeństwo, ekonomię i środowisko)

1.c optymalne użycie infrastruktury naukowej

2. Tworzenie przyjaznego dla użytkownika społeczeństwa informatycznego

2.a1 systemy i usługi dla obywateli

2.a2 nowe metody pracy i elektronicznego handlu

2.a3 multimedia

2.a4 podstawowe technologie i infrastruktura

2.b1 technologie służące prezentacji, tworzeniu i posługiwaniu się nauką

2.b2 symulacja, wizualizacja, technologie wirtualne

2.b3 VLSI, super szybkie komputery i super inteligentne sieci

2.c HPCN, INTERNET-2

3. Promocja konkurencyjnego i zrównoważonego wzrostu

3.a1 produkty, procesy, organizacja

3.a2 zrównoważona mobilność i wymienność (transport)

3.a3 nowe perspektywy aeronautyki

3.a4 technologie morskie

3.a5 zaawansowane systemy energetyczne i usługi

3.a6 miasto jutra

3.b1 nowe materiały

3.b2 technologie dla sektora węglowego i stalowego

3.b3 standaryzacja

3.c optymalne użycie, infrastruktury naukowe

Programy horyzontalne

4.Utwierdzanie międzynarodowej roli wspólnotowych badań naukowych

-przygotowanie do stowarzyszenia krajów CEEC

-promocja centrów doskonałości w CEEC

-koordynacja z akcjami COST i EUREKA

5. Innowacja i uczestnictwo małych i średnich firm

-wspieranie innowacji

-wspieranie małych i średnich firm

6. Wzrost potencjału ludzkiego

6.d1 wzmacnianie potencjału badawczego w EC
-stypendia "Marie Curie"

6.d2 poprawa wykorzystania głównych laboratoriów

6.d3 promocja naukowej i technicznej doskonałości

6.d4 badania socjo-ekonomiczne na potrzeby społeczeństwa

6.d5 rozwój polityki naukowo-technicznej w Europie

Oznaczenia:

a - akcje kluczowe

b - akcje dla badań i rozwoju technologii

c - akcje wspierające infrastrukturę badawczą

d - akcje specyficzne

Strona główna | Pierwsza strona | Strona następna

Opracowanie: dr A. Siemaszko (tekst na podstawie raportu EUR 17651), dr M. Kowalczyk (html)