KOMENTARZ DOTYCZĄCY AKTUALNEJ EDYCJI
PROGRAMU INCO-COPERNICUS
Otwarcie się Komisji Europejskiej na wspólpracę naukowa z Krajami Europy
Środkowej i Wschodniej zaowocowało powstaniem specjalnych instytucji
promujących i finansujących współpracę, takich jak International Association
for the Promotion of Cooperation with Scientists from the New Independent
States of Former Soviet Union (INTAS) oraz International Science and
Technology Centre (ISTC). Niestety, powyższe instytucje obejmują tylko kraje
byłego ZSRR (NIS). Dla krajów Europy środkowej (CEC), ale także NIS,
zaadresowano specjalny program COPERNICUS utworzony z funduszy "Cooperation
with third countries and international organisations" (Activity 2 of the IV
Framework Programme).
Poprzedni COPERNICUS 96 obejmował następujące tematy badawcze:
1. Endangered Ecosystems
2. Threats to the Environment
3. Health
4. Energy
5. Advanced Communications and Telematics
6. Information Technologies
7. Industrial and Material Technologies
8. Measurement and Testing
9: Biotechnology
10. Agro-food
11. Social and Economic Sciences
Tegoroczny COPERNICUS 97/98 obejmował podobne tematy:
1. Environmental Protection
2. Environmental and Health Consequences of Ionising Radiation
Wśród priorytetów Coprnicusa 97 wyraźnie podkreślono tematy 1-5 dotyczące
ochrony środowiska i zdrowia. Pomimo deklaracji, ze priorytety dotyczą
również RTD skierowanego do przemysłu, a szczególnie do małych i średnich
przedsiębiorstw (SMEs), tematy 6-9 zostały silnie ograniczone w formie
uczestnictwa. Wprowadzono następujące zawężenia:
temat 6
jest ograniczony tylko do Accompanying Measures i odsyła potencjalnych
uczestników do programów ACTS i TELEMATICS;
temat 7
silnie rekomenduje program ESPRIT
temat 8
jest ograniczony tylko do sieci naukowych i odsyła potencjalnych uczestników
do programu BRITE/EURAM;
temat 9
zachęca do składania wniosków do programu FAIR.
Również nauki spoleczne (temat 10) są ograniczone tylko do projektów
badawczych.
Jaka jest przyczyna tych ograniczeń? Wydaje się, że fundusz Copernicusa
(50-60 MECU) nie mógl sprostać lawinowej liczbie wniosków projektowych.
Oficjalne wytłumaczenie, które otrzymałem od jednego z oficerów EC gdy
wskazując na powyższe ograniczenia interweniowałem w fazie przygotowywania
COPERNICUSA 97, było: "konkurs COPERNICUS 96 pokazał, że kraje CEC
reprezentują tak wysoki poziom w dziedzinie RTD, że bez większych przeszkód
mogą uczestniczyć we wszystkich programach szczegółowych".
Ponieważ przygotowywałem z sukcesem już kilka wniosków projektowych i to
zarówno do BRITE/EURAM, ESPRIT jak i COPERNICUSA to mogę stwierdzić, że
przygotowanie wniosku o dużym prawdopodobieństwie akceptacji do programów
szczegółowych jest kilkakrotnie trudniejsze niż do COPERNICUSA. W projektach
szczegółowych konieczny jest znaczący udział przemysłu zachodnioeuropejskiego,
co przy braku odpowiednich kontaktów i niskiej wiarygodności stawia nas w
wybitnie niekorzystnej sytuacji. Oceniam, że w dziedzinie badań i rozwoju
technicznego (RTD) przedwcześnie podniesiono nam zbyt wysoko poprzeczkę.
Tak czy inaczej, rysuje się wyraźna tendencja do traktowania Polski i innych
krajów CEC na równi z krajami członkowskimi EU. Podejrzewam, że następny
COPERNICUS będzie jeszcze bardziej "okrojony". Stwarza to znaczące wyzwanie
dla polskich partnerów. Konieczne jest tu zespolenie naszych sił, aby jak
najszybciej przełamać istniejące bariery na drodze do znaczącego uczestnictwa
w programach europejskich.
Skala problemów stojących przed polskimi partnerami nie jest obca władzom KBN
negocjujących nasze stowarzyszenie z Programem Ramowym RTD. Istnieje obawa,
że Polska wpłacając do funduszu Programu Ramowego nie odzyska tych środków w
postaci projektów. Z tego powodu negocjowana jest specjalna procedura
kompensacyjna.
Należy jednak podkreslić, że EC podjęla szereg kroków ułatwiających nasze
uczestnictwo w programach badawczych. Wydzielono specjalny fundusz w ramach
INCO pozwalający dofinansowywać nasz udział w programach szczegółowych, wprowadzono specjalne przepisy pozwalające
finansować z projektu pracowników etatowych (obniżając narzut dla instytucji
do 10%) oraz w pełni finansując zakup aparatury.
Inna forma pomocy jest powołanie sieci Fellow Members to the Innovation Relay
Centers FEMIRC. FEMIRC służy Państwu m.in. informacja o programach EC,
aktualnych otwarciach programów, organizacja szkoleń i doradztwem.
Nie sposób tu nie wspomnieć również o czytanym teraz przez Państwo Biuletynie
Informacyjnym finansowanym ze srodków PHARE. Naszym celem jest dostarczenie
Państwu oprócz informacji, także opinii, porad, ekspertyz i komentarzy.
Otwieramy forum dyskusyjne zapraszając ekspertów EC oceniających wnioski
projektowe, przedstawicieli instytucji wspomagających nasza integrację z EU,
a także kierowników realizowanych obecnie projektów. Mając na uwadze czekające
nas trudności, będziemy podejmować najważniejsze problemy takie jak
przygotowania do skompletowania konsorcjum, redakcji wniosków, problemy
finansowe, jak i problemy właściwej realizacji projektów.
Podsumowując, można powiedzieć, że znaleźlismy się na głębokiej wodzie co
stwarza fantastyczne warunki uczestnictwa w głównym nurcie europejskich i
światowych badań naukowych, jednakże powinniśmy jak najszybciej nauczyć się
dobrze pływać. Ambicja naszego Biuletynu jest by w jak najszerszym zakresie
pomóc Państwu w procesie dostosowawczym do pełnego uczestnictwa w programach
EC.
